LİSTELEME VE LİSTEDEN ÇIKARMA PROSEDÜRÜ

1. AMAÇ VE KAPSAM

Bu prosedürün amacı, Arbitex Kripto Varlık Alım Satım Platformu A.Ş. ("Platform") nezdinde işlem görecek kripto varlıkların belirlenmesi, listelenmesi ve listeden çıkarılmasına ilişkin usul ve esasların tespiti ve uygulanabilirliğinin sağlanmasıdır.

Bu prosedür, 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun 35/B ve 35/C maddeleri ile III-35/B.2 sayılı "Kripto Varlık Hizmet Sağlayıcıların Çalışma Usul ve Esasları ile Sermaye Yeterliliği Hakkında Tebliğ"in 16, 20, 21, 22 ve 23. maddeleri uyarınca “Platform" nezdinde işlem görecek kripto varlıkların belirlenmesine ve bunların işlem görmesinin sonlandırılmasına yönelik esasların belirlenmesine ilişkin usul ve esasları ile bu sürece yönelik denetim ve raporlama faaliyetlerine ilişkin tüm işleyişleri kapsamaktadır. 

Platform, listeleme ve listeden çıkarmaya ilişkin işlemleri işbu Prosedür’de belirtilen esaslar kapsamında yapar.

2. TANIMLAR

Kripto Varlık: Dağıtık defter teknolojisi veya benzer bir teknoloji kullanılarak elektronik olarak oluşturulup saklanabilen, dijital ağlar üzerinden dağıtımı yapılan ve değer veya hak ifade edebilen gayri maddi varlıkları,

Akıllı Sözleşme: Dağıtık defter teknolojisi üzerinden yürütülen, programlanabilir varlık protokollerini,

Listeleme: Belirli kriterlere uygun bulunan bir kripto varlığın kurumsal portföye dahil edilmesini,  

Listeden Çıkarma: Daha önce listelenmiş bir kripto varlığın güvenlik, performans, yasal veya stratejik nedenlerle portföyden çıkarılmasını,

Listeleme Komitesi: Kripto varlıkların listelenmesine ve çıkarılmasına karar veren komiteyi,

Proje Sahibi: Kripto varlığı ihraç eden veya ilk satışını gerçekleştiren gerçek veya tüzel kişiyi

ifade eder.

3. LİSTELEME ESASLARI

3.1. Listeleme Komitesi 

Platform bünyesinde, yönetim kurulu tarafından bir Listeleme Komitesi oluşturulur. Platform yönetim kurulu tarafından oluşturulacak listeleme komitesinin; En az üç üyeden oluşması, üye sayısının çoğunluğunun finans, hukuk, bilgi teknolojileri, bilgi güvenliği ve dağıtık defter ağı teknolojileri alanlarında en az yedi yıllık tecrübeye sahip kişilerden olması ve asgari bir üyesinin Platform’un yönetim kurulu üyesi olması zorunludur.

Listeleme Komitesi, kripto varlıkların listelenmesine ve listeden çıkarılmasına ilişkin kararların verilmesi ile listelenecek kripto varlıkların değerlendirilmesinde, listeleme için gerekli esaslar bakımından uygunluğunu gerekli basiret ve özeni göstererek kontrol etmekle yükümlüdür.

Listeleme komitesi, kripto varlıkların işbu Prosedür çerçevesinde listelenebilir olup olmadığına veya listelenmiş bir kripto varlığın listeden çıkarılması gerektiğine ilişkin bir değerlendirme raporu hazırlar ve kripto varlıklar değerlendirme raporlarının sonucuna göre listelenir veya listeden çıkarılır. Söz konusu raporlar kripto varlık hizmet sağlayıcılara ilişkin belge kayıt düzenlemeleri çerçevesinde saklanır. 

Komite üyeleri, platform personeli olmak zorunda değildir (yönetim kurulu üyesi olan üye hariç). Ancak, platform personeli dışında olan komite üyeleri III-35/B.1 sayılı “Kripto Varlık Hizmet Sağlayıcıların Kuruluş ve Faaliyet Esasları Hakkında Tebliğ” de belirtilen personele ilişkin ilke ve esaslara tabidir.

Komite üyeliklerine yapılan atamalar ya da üyelikten ayrılmalar, gerekçesiyle birlikte iki iş günü içinde Sermaye Piyasası Kurulu’na ve Sermaye Piyasası Lisanslama Sicil ve Eğitim Kuruluşu A.Ş.'ye bildirilir.

3.2. Listelenebilecek Kripto Varlıklar

Saklama kuruluşları tarafından Platform’da listelenmiş bir kripto varlığa ilişkin saklama hizmeti sunulamaması halinde, sermaye yeterliliği hükümleri saklı kalmak kaydıyla, Platform azami altı ay süreyle söz konusu varlığı saklayabilir. Bu husus hariç olmak üzere; Platform’da Kurulca yetkilendirilmiş saklama kuruluşlarında saklanabilen kripto varlıkların listelenmesi esastır. Listelenecek kripto varlıkların aşağıda yer alan esaslara uygun olması gerekir: 

a) III-35/B.2 sayılı "Kripto Varlık Hizmet Sağlayıcıların Çalışma Usul ve Esasları ile Sermaye Yeterliliği Hakkında Tebliğ" in 16 ncı maddenin birinci, üçüncü ve dördüncü fıkralarında belirlenen; Platform, ilk satış ya da dağıtımına aracılık edeceği her bir kripto varlığın türüne ve hukuki niteliğine göre akıllı sözleşmelere yazılacak asgari unsurları kontrol eder ve sözleşmelerin doğruluğunu inceler. Fiyat Gözetim Sistemi kapsamında Sermaye Piyasası Kurulun’un sermaye piyasası araçlarının kripto varlık olarak ihracına ve bunların oluşturulup saklandıkları kripto varlık hizmet sağlayıcılar tarafından sunulan elektronik ortam nezdinde kayden izlenmesine ilişkin belirleme yapması halinde, Platform ihracına aracılık edecekleri sermaye piyasası aracı niteliğindeki kripto varlıkların, Kurulun ilgili düzenlemelerinde belirlenen esas ve sorumlulukların yerine getirilmesine imkan sağlayacak şekilde oluşturulduğunun kontrolünden sorumludur. Konusu ve niteliği itibarıyla farklı kurum ve kuruluşların düzenleme alanına giren varlıkların token olarak satış ya da dağıtımının yapılması durumunda, Platform ilgili kurum veya kuruluşun mevzuatındaki şartların yerine getirildiğini teyit etmekle ve akıllı sözleşmenin düzenlemelere uyum sağlayabilecek şekilde oluşturulduğunu kontrol etmekle yükümlüdürler. esaslarına uygun nitelikte olması.  

b) Kripto varlığın dayanak varlığının ihracına ve alım satım işlemlerine konu edilmesine ilişkin olarak ilgili otoritelerce sınırlama veya yasak getirilmemiş olması, yasal düzenlemeleri aşacak şekilde veya önemli ölçüde bu amaçla kullanılabilecek nitelikte olmaması.

c) Proje sahibine tek taraflı olağanüstü hak sağlayacak şekilde oluşturulmamış olması.

ç) Proje sahibinin suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama ve terörizmin finansmanı ile 7262 sayılı Kanun hükümleri kapsamında ulusal veya uluslararası yasaklı listelerinde olmaması. 

d) Cüzdan adreslerini gizleyerek transfer işlemlerine imkân sağlayan nitelikte olmaması.

e) Soğuk cüzdanlarda saklanabilir özellikte olması.

Platform, Sermaye Piyasası Kurulu'nun III-35/B.2 sayılı "Kripto Varlık Hizmet Sağlayıcıların Çalışma Usul ve Esasları ile Sermaye Yeterliliği Hakkında Tebliğ" in 16 ncı maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında belirtilen ve Kurulca belirlenen diğer kripto varlıklar haricinde, kendilerinin veya;

a) Bir gerçek kişi ile eş ve velayeti altındaki çocuklarının, bunların sınırsız sorumlulukla katıldıkları veya yönetim kurulu başkanı, üyesi, genel müdür, genel müdür yardımcısı oldukları ortaklıkların, 

b) Kamu tüzel kişileri hariç olmak üzere bir tüzel kişinin veya yukarıda sayılanların, sermayelerinin veya oy haklarının doğrudan veya dolaylı olarak %10 veya daha fazlasına iştirak ettikleri ortaklıkların, 

c) Kurul tarafından aralarında istihdam ilişkisi, akdi ilişki ya da sair nedenlerle birlikte hareket ettiği belirlenenlerin

ilk satış ya da dağıtımını yaptığı kripto varlıkları listeleyemez.

3.3. Listeleme ve Listeden Çıkarma

İşbu Prosedür, Platform tarafından kendi nezdinde işlem görecek kripto varlıkların belirlenmesine ve bunların işlem görmesinin sonlandırılmasına yönelik esasların belirlenmesine ilişkindir. İşbu  prosedür, yukarıdaki maddede yer alan kriterlerin yanısıra, asgari olarak aşağıda belirtilen esaslar dikkate alınarak hazırlanmış olup ve yönetim kurulu kararı ile yürürlüğe girer. 

a) Kripto varlığın kullanıcısına bir hak tanıyıp tanımadığı ve bu hakkın niteliği. 

• Kullanıcıya Sağladığı Hak

Kripto varlığın temsil ettiği hak (ödeme aracı, utility token, menkul kıymet vb.) ve bu hukuki niteliğin belgelenmesi.

• Temsil Ettiği Varlık/Hak

Başka bir varlığın sahipliğini temsil ediyorsa, hakların kullanılabilirliği ve yasal geçerliliği.

b) Kripto varlığın işlem hacmi ve dolaşımdaki arzı. 

• Dolaşımdaki Arz

Toplam arz, dolaşım arzı ve likidite derinliği.

• İşlem Hacmi

Son 6 aylık hacim verileri ve hacim manipülasyon risk analizi.

c) Kripto varlığın arzının sınırlı olup olmadığı. 

• Maksimum arz limiti olup olmadığı ve enflasyon mekanizmaları.

ç) İşlem hızı ve ilgili varlığa özgü maliyetler. 

• Ortalama işlem süresi, fee yapısı ve scalability çözümleri.

d) Kripto varlığın ve kripto varlıkla ilişkili dağıtık defter ağı dahil sistemlerinin güvenilirliği. 

• Blockchain'in hash rate'i, node dağılımı, saldırı geçmişi.

e) Kripto varlık işlemlerinin takip edilebilirliği. 

• İşlemlerin şeffaflığı ve AML uyumluluğu.

f) Kripto varlığın geçmiş dönemlerdeki fiyat hareketleri. 

• Geçmiş 1 yıllık volatilite grafiği ve anormal fiyat hareketleri.

g) Kripto varlığın herhangi bir nedenle fiyat manipülasyonuna veya dolandırıcılığa yatkın olup olmadığı ve Platform tarafından uygulanabilecek herhangi bir çözüm veya hafifletici önlemin bulunup bulunmadığı. 

• Fiyat Manipülasyon Riskleri

Whales'lerin sahiplik oranı (%10+ kontrol edenlerin tespiti).

• Dolandırıcılık Tarihçesi

Proje sahibinin geçmiş yaptırımları, soruşturma kayıtları.

ğ) Kripto varlığın değerinin algoritmik olarak belirlenip belirlenmediği. 

• Stablecoin veya algoritmik token ise destek mekanizmasının şeffaflığı.

h) Proje sahibinin bilinebildiği durumlarda, dolandırıcılık veya Kanunda tanımlanan sermaye piyasası suçlarıyla ilgili olarak herhangi bir soruşturma veya iddiaya konu edilip edilmediği de dâhil olmak ancak bunlarla sınırlı olmamak üzere kripto varlığın ilk satış ya da dağıtımını yapan şirket veya proje sahibinin geçmişi. 

• Türkiye ve küresel düzenlemelere uyum (MiCAR, FATF kuralları vb.).

ı) Kripto varlık herhangi bir başka varlığın veya yasal hakkın sahipliğini temsil ediyorsa, bu hakların kullanılabilirliği. 

• Başka bir düzenleyiciden alınmış lisans/izin varlığı.

i) Kripto varlığın Türkiye’deki ve yurt dışındaki düzenlemelere göre durumu, özellikle de kripto varlığın ihracı için herhangi bir düzenleyici otoriteden onay alınıp alınmadığı veya düzenlemelerin ihlal edilip edilmediği. 

• FATF, OFAC, AB, MASAK yaptırım listelerinde yer alma durumu.

j) Bir kişi ya da grubun kripto varlığın sahiplik veya kontrolündeki ağırlığının derecesi. 

• Kurucu/ekibin önceki projeleri ve regülatörlerle ilişkisi.

k) Kripto varlıkların çatallanma işlemleriyle ilgili potansiyel güvenlik riskleri. 

• Hard/soft fork geçmişi ve potansiyel güvenlik açıkları.

Platform, listelediği kripto varlıkların ve bu kripto varlıkların ilk satış ya da dağıtımını yapan şirket veya proje sahibinin mali gücü, siber güvenlik açıkları, yurt içi ve yurt dışı mevzuata uyumu veya müşteri mağduriyetine sebep olabilecek nitelikteki teknolojik veya altyapısal sorunları takip etmek ve işbu  Prosedür’de buna ilişkin gerekli güncellemeleri yapmakla yükümlüdür.

Listelenen ve listeden çıkarılan kripto varlıkların MKK’ya (Merkezi Kayıt Kuruluşu A.Ş.) bildirilmesine ilişkin olarak MKK tarafından belirlenen esaslara uyulur.

3.4. Olağanüstü Durumlarda Listeden Çıkarma Süreci

Platformca, olağanüstü bir durum sebebiyle bir kripto varlığın listeden çıkarılması ihtiyacının ortaya çıkması durumunda alınacak tedbirlere ilişkin esaslar aşağıdaki gibidir: 

Olağanüstü Durum Tanımı: 

Olağanüstü durum; listelenmiş bir kripto varlıkla ilgili aşağıdaki durumlardan birinin veya birkaçının ortaya çıkmasıdır:

• Kripto varlığın geliştiricisinin/hizmet sağlayıcısının iflası, faaliyetlerinin durdurulması ya da faaliyet izninin geri alınması,
• Kripto varlığın yasa dışı faaliyetlerde kullanıldığının yetkili makamlarca tespiti veya hakkında adli/idari soruşturma başlatılması,
• Ağın çalışamaz hale gelmesi, güvenlik açığı oluşması veya yatırımcıyı zarara uğratacak şekilde sistematik bir teknik arıza meydana gelmesi,
• Varlığın değerinde ani ve açıklanamayan düşüşler veya fiyat manipülasyonu şüphesi,
• Yerli ya da yabancı düzenleyici kurumlarca getirilen yasaklayıcı veya kısıtlayıcı hükümler.

Tedbir Süreci: 

• Olağanüstü durumun ortaya çıkması halinde derhal kripto varlık için askıya alma kararı verilir. Risk Değerlendirme Komitesi 24 saat içinde olağanüstü durumu değerlendirerek rapor hazırlar.
• Rapor doğrultusunda, kripto varlığın listeden çıkarılması, işlem çiftlerinin kapatılması, kullanıcıların bilgilendirilmesi, yatırımcı varlıklarının güvenli çekimi ve zararın azaltılması yönünde tedbirler uygulanır.

Kullanıcıların Bilgilendirilmesi:

• Kullanıcılara e-posta, SMS ve platform içi bildirim yoluyla duruma ilişkin bilgi verilir.
• Kripto varlık çekim işlemleri için asgari 30 gün süre tanınır (güvenlik riski barındıran durumlar hariç).

MKK Bildirimi:

• Listeden çıkarılan veya listelenen her bir kripto varlık için, Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK) tarafından belirlenen form ve yöntem ile en geç 3 iş günü içinde bildirim yapılır.
• Bildirim; varlığın adı, türü, listeleme/çıkış tarihi, neden(ler)i ve alınan önlemleri içerir.
• Süreç boyunca MKK ile sürekli bilgi akışı ve güncellemeler sağlanır.

İzleme ve Sonrası:

• Varlığın listeden çıkarılmasını takiben, ilgili yatırım işlemleri ve kullanıcı şikâyetleri 90 gün süreyle izlenir.
• Gerekirse varlık yeniden değerlendirilmek üzere Listeleme Komitesi gündemine alınabilir.

4. LİSTEDEN ÇIKARMA 

Platform tarafından uygulanacak listeden çıkarma işleminin aşağıda yer alan esaslara uygun olması gerekir: 

Platform, listelemiş olduğu kripto varlıkların bu prosedürde belirlediği kıstasları artık sağlamadığını tespit etmesi halinde, ilgili kripto varlıkları hazırlayacağı değerlendirme raporu çerçevesinde listeden çıkarabilir. Bu durumda Platform, listeden çıkarmayı planladığı kripto varlıkları en az yedi gün önceden müşterilerine kayıtlı iletişim araçları üzerinden bildirmekle yükümlüdür. Ancak aşağıdaki durumlarda bu esaslar aranmaz. 

• Kripto varlığın, global ölçekteki bir kripto varlık platformu tarafından listeden çıkarılması durumunda, platformların ilgili kripto varlığı yedi gün beklemeksizin yatırımcıları en az bir gün önceden bilgilendirmek kaydıyla listeden çıkarmaları mümkündür.
• Global piyasalarda ortaya çıkan olağanüstü durumlar sebebiyle yapılan listeden çıkarma işlemlerinde bir günlük süre beklenmeyebilir. 

Aşağıdaki durumlarda yedi günlük süre beklenmeksizin kripto varlıklar listeden çıkarılabilir ve ilgili kripto varlıklara yönelik alım, satım ve transfer işlemlerinin tamamı durdurulur: 

a) III-35/B.2 sayılı "Kripto Varlık Hizmet Sağlayıcıların Çalışma Usul ve Esasları ile Sermaye Yeterliliği Hakkında Tebliğ"in 21 inci maddesinin birinci fıkrasında belirlenen esaslara uygun olmadığının Platform tarafından sonradan tespit edilmesi veya Platforma bu hususta kamu otoriteleri veya adli yargı makamlarından talep gelmesi. 

b) İlgili kripto varlığın veya ilişkili dağıtık defter ağının sistemlerinin güvenilirliği hususunda makul şüphe oluşması. 

Platform, listelemiş olduğu kripto varlıkların İşbu Prosedür’de belirlediği kıstasları artık sağlanmadığını tespit etmesi halinde, ilgili kripto varlıkları hazırlayacakları değerlendirme raporu çerçevesinde listeden çıkarma kararı vermeleri halinde listeden çıkarma kararı verilen kripto varlıklara yönelik olarak, Platform tarafından eşler arası dijital pazar yerlerinde işlem görmesine imkân sağlanabilir. Her halükârda, müşteri talepleri çerçevesinde ilgili kripto varlıkların mislen veya nakden iade edilmesine imkân sağlanır.

5. YÜRÜRLÜK

Bu Prosedür 30.06.2025 tarihinde yürürlüğe girer. Yılda en az bir defa gözden geçirilir. İşbu Prosedür ve bu Prosedür çerçevesinde listelemeye uygun görülen kripto varlıklara yönelik güncel liste Platformun internet sitesinde yayımlanır. Son altı ay içerisinde yayımlanan listeler tarihsel bazda geriye dönük tarama yapılabilecek şekilde erişime açılır.  

6. YÜRÜTME

Bu Prosedür hükümlerini Listeleme Komitesi yürütür.